In Memoriam: Gerard Rouwhorst (1951-2026)

Gepubliceerd door Patrick op

Gerard, geboren op 24 mei 1951 in het Gelderse Lichtenvoorde, ontving bij het doopsel de namen Gerardus Antonius Maria. Hij studeerde theologie aan de Katholieke Theologische Hogeschool Utrecht. Onder begeleiding van Herman Wegman specialiseerde hij zich in de geschiedenis van de liturgie en verdiepte zich ook in het jodendom; in 1975 slaagde hij voor het doctoraalexamen in de godgeleerdheid. Vervolgens ging hij – in dienst van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek – naar Parijs en Rome om oosterse talen en liturgie te studeren. In Parijs schreef hij zich in aan de École Pratique des Hautes Études (afdeling Sciences Religieuses) en aan het Pauselijk Oosters Instituut in Rome volgde hij colleges van onder anderen Juan Mateos, Miguel Arranz en Robert Taft. Zijn proefschrift, dat hij in 1985 te Utrecht in het openbaar verdedigde, was getiteld De paashymnen van Efrem van Nisibis: Theologische analyse en onderzoek over de ontwikkeling van het paasfeest in Nisibis en Edessa tijdens de vierde eeuw(in het Frans). Na zijn benoeming tot hoogleraar liturgiegeschiedenis in Utrecht – later Tilburg University – gaf Gerard daar les tot zijn emeritaat in 2016. In datzelfde jaar was hij fellow aan het Max Weber Kolleg van de Universiteit van Erfurt. Van 2018 tot 2022 fungeerde hij als voorzitter van de Society of Oriental Liturgy. (Vanwege de coronapandemie konden het congres en de verkiezingen die voor 2020 gepland waren niet doorgaan, waardoor hij twee opeenvolgende termijnen vervulde.) 

Na zijn pensionering bleef Gerard onderzoek doen, conferenties bijwonen – naast die van de Society of Oriental Liturgy ook die van de Duitstalige liturgisten evenals andere symposia –, zitting nemen in redactieraden en zijn wetenschappelijke werk publiceren in boeken, tijdschriftartikelen en boekbesprekingen. In het bijzonder besteedde hij aandacht aan de vroegchristelijke en de joodse liturgie en de frequente interactie tussen beide vormen van eredienst, alsmede aan de Syrische kerkvaders. Maar hij was een allrounder, goed bekend met zowel de oosterse als de westerse liturgie. Opvallend was zijn grote talenkennis: naast het geven van lezingen en publiceren in het Nederlands, Engels, Frans en Duits, beheerste hij Syrisch/Aramees, Hebreeuws, Armeens, Oudgrieks, Latijn en Italiaans. Hij had ook Arabisch geleerd en kende (dankzij zijn huwelijk) Japans. In 2017 werd de erudiete geleerde geëerd met een omvangrijk Festschrift getiteld Sanctifying Texts, Transforming Rituals: Encounters in Liturgical Studies, geredigeerd door Paul van Geest, Marcel Poorthuis en Els Rose en uitgekomen bij Brill.

Voorts was hij in het kerkelijk leven actief als lid van de parochieraad van de rooms-katholieke parochie van de Heilige Drie-eenheid in Nieuwegein. Daarnaast was hij een betrokken lid van diverse andere organisaties. Zo was hij van 2010 tot 2022 voorzitter van de Katholieke Raad voor het Jodendom, vele jaren redactielid van het Tijdschrift voor Liturgie, hoofdredacteur van het tijdschrift Vieren (2003-2022) en redactielid van de opvolger van dat tijdschrift, Heilig spel

Van het Genootschap voor Liturgie is hij altijd een actief lid geweest, waarschijnlijk al vanaf halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw. Van 2012 tot 2020 was hij voorzitter en in die hoedanigheid heeft hij meegewerkt aan de halfjaarlijkse studiebijeenkomsten en de tweejaarlijkse symposia, en de boeken die daaruit voortvloeiden, zoals Taal waarin wij God verstaan (2015), Vieren en delen (2019) en Out of the blue (2020). In de bijeenkomsten mochten wij hem altijd ervaren als een fijne mens, aandachtig, erudiet, dikwijls met humor relativerend, en bovenal zeer collegiaal.

Het laatste jaar was Gerard bezig met de actualisering van enkele van zijn uitmuntende artikelen voor een nieuw deel in een belangrijke internationale reeks tot hij vlak voor Pasen 2025 de diagnose kanker kreeg. Hij paste zijn dagelijkse schema in die zeer uitdagende situatie aan en vocht dapper door. In de zomer leek het erop dat, mede dankzij zijn discipline, de medische behandeling succesvol was geweest en dat de ziekte was overwonnen. Maar die kwam terug en sloopte hem snel. Omringd door zijn geliefden stierf hij op 7 januari 2026. Hij laat zijn vrouw Atsuko en de twee zonen Ken en George met hun partners achter. 

Gerard was niet alleen een vooraanstaand wetenschapper, maar bezat ook een voortreffelijk karakter. Hij was bescheiden, vriendelijk en gastvrij. Waar hij anderen kon helpen, deed hij dat. Zo bracht hij heel wat mensen uitkomst. Moge hij nu genieten van het eeuwige licht en rusten in vrede. Αἰωνία ἡ μνήμη! Requiescas in pace, amice optime!

Bert Groen

(met enkele aanvullingen van Ko Joosse)

De uitvaartdienst voor Gerard zal plaatsvinden op donderdag 15 januari om 10.15 uur in de Emmauskerk, Merelplein 2 te Nieuwegein. Aansluitend, vanaf 12.00 uur, is er gelegenheid elkaar te ontmoeten en herinneringen op te halen in de koffiekamer van crematorium Noordeveld, Structuurbaan 1 te Nieuwegein.

Categorieën: Nieuws